“ඉතින් අද අපි මේ දින සටහන් ගැන කරන සාකච්ඡාවට ඒකම ප්රවේශයක් කර ගනිමු.”
මේ වූකලී ඉරිදා දවසක උදාසන ගඟුල් - මිහිදිනී සහෘදය යුග්මය අතර ඇතිවූ සුහද පිළිසඳරෙහි සමාරම්භය යි.
මිහිදිනියගේ ඉල්ලීම පරිදි ගඟුල් මෙසේ සිය ආචාර්යවරයාගේ යථෝක්ත දින සටහන කියැවීය.
“ඇතැම් දිනවල ජීවිතයේ ලොකු පැහැදිලි ගතියක් ඇති වන බැව් පලිහවඩන සර් පැවසුවා. ඒත් ඒ පැහැදිලි ගතිය මුළු ජීවිතය පුරා රඳා නොපවතින්නේ ඇයි ද යන්න සර්ටත් ප්රශ්නයක්. ඇලීමෙන් තොරව ජීවත් විය හැකි යයි සර් තිර වශයෙන් පැවසුවා. මසිත ද සමහර දිනෙක නිශ්චල ව පවතියි. ඒත් ඒ නිශ්චලතාව දිගින් දිගට පවතින්නේ නැහැ. සුළු දෙයින් පවා එය බිඳ වැටෙනවා.”
“අපි මිහිදිනී මෙතනින් ඉස්සරහට ගියා ම අපට හමු වෙන මැයි 19 දින සටහනේ මේකට උත්තරයක් තියෙනවා කියලයි මට හිතෙන්නෙ. එදා අදිකාරම්තුමා දේශනයක් කරලා තියෙනවා නුගේගොඩදි මගේ ශරීරය කියන මාතෘකාවෙන්. මේ දේශනයෙ අන්තර්ගතය ගැන සඳහනක් නැහැ. මට හිතෙනවා අපේ සර්ව හම්බ වෙලා සමහර දේවල් පැහැදිලි කරගන්න තියෙනවනං හොඳයි කියලා.”
“ඉතින් අපි සර්ට කතා කරලා සර් ගෙදර ඉන්නවනං, සර්ට විවේකයක් තියෙනවනං යමුකො එහෙ.”
මිහිදිනීගේ මේ ප්රකාශයත් සමග ගඟුල් දූරකථනයෙන් කතා කෙළේ සිය ආචාර්යවරයාට ය. ඔහු පැවසුවේ ඒ දෙදෙනාගේ පැමිණීම ආදරයෙන් අපේක්ෂා කරන බව යි. ඒ පිළිතුරට වහා ප්රතිචාර දක්වනු ලැබිණ. සුළු මොහොතකින් ගඟුල් - මිහිදිනී යුග්මය ගුරු නිවහනෙහි පෙනී සිටියේ ඒ අනුව ය.
“එන්ඩ එන්ඩ මගෙ දිනපොත්වල අලුත් අයිතිකාරයො දෙන්නා එන්න. අද හවස පහ වෙන කොට මම කොළඹ ඉන්න ඕනෙ පොතක් දොරට වඩින උත්සවේක දේශනයට. වෙලාව තියෙනවනං දෙන්නම මාත් එක්ක ඒකටත් යමු. ඒක නවකතාවක්. ඒකෙ ඉස්මතු කරන ප්රධාන සංකල්පයක් තමයි කල්යාණ මිත්රත්වය. අද මම විශේෂයෙන් කතා කරන්නෙ ඒ ගැන. මන් දැන් ම ඔයගොල්ලන්ට එන්න කිව්වෙ අපිට තුන හතර වෙනකන් කතා කරන්න වෙලාව තියෙන නිසා.”
“සර් අපි දෙන්නා කතා කළෙත් ඒ ගැන තමයි. අපේ මිහිදිනී, සර්ගෙ දිනපොතෙන් ම කතාව පටන් ගන්න බලාගෙනයි මේ ඉන්නෙ.”
“එහෙනං ගඟුල්, අපි ඉස්සෙල්ලා ඉඩ දෙමු අපේ කෙල්ලට. ඔයා දුව මගෙ 85 ඉංග්රීසි දිනපොතේ පිටුවක් නේද ඔය පෙරළගෙන ඉන්නෙ.”
“ඔව් සර් මන් සර්ගෙ ඒ දිනපොතේ මැයි 03 වෙනිදා සටහනයි මේ පෙල්ලගෙන ඉන්නෙ. ඒක කල්යාණ මිත්රයෙක් කල්යාණ මිත්රයෙක් ගැන තියපු සටහනක්. සර් මේකෙ සඳහන් කරලා තියෙන විදිහට ඇල්බට් අයින්ස්ටයින් කියන මහා විද්යාඥයා මහාත්මා ගාන්ධිතුමා ගැන තියපු සටහනක්. මේකෙ කියනවා සර් ගාන්ධිතුමා කියන්නෙ තමන්ගේ යුගයේ ඉන්න සත්යයේ සැබෑ ප්රතිරූපය බව. ඉදිරියට එන පරම්පරාවලට පිළිගැනීමට පවා අපහසු වේවි මෙවන් ලෙයක් ඇති මිනිසෙක් මේ මහා පොළොවේ ඇවිද ගිය බව කියන එක.”
“ඕක මම උපුටගත්තෙ භගවද්ගීතාව ගැන ගාන්ධි ජී ලියපු පොතකට අයින්ස්ටයින් කරපු සටහනකින්. ඔය සටහනටත් අවුරුදු හතළිහක්නෙ බැලුවහම. ඔය ගොල්ලනෙ දැන් මන් වෙනුවෙන් ඔය දේවල් මතු කර කර ලියන්නෙ. මටත් ආසයි දැන් ඒ අයින්ස්ටයින් කරපු මුල් ප්රකාශෙ අහන්න. කියවන්න මිහිදිනී ඒක.”
"I
regard Gandhi as the only truly great figure of our age…genarations to come
will scarce believe that such a one as this ever in flesh and blood walked upon
this earth.̎
“ඔය දෙන්නට කියන්න ඔය ප්රකාශෙත් එක්ක මට සිහි වෙන මගෙ ජීවිතේට සමීප තවත් චරිත දෙකක් තියෙනවා.”
“අදිකාරම් සර්රුයි අය්යයි නේද සර් ඒ.”
“අදිකාරම් සර්රුයි අය්යයි නේද සර් ඒ.”
“ඔයා හරි ගඟුල්, ඒ දෙන්නා තමයි. ඒ ගොල්ලො කල්යාණ මිත්රයො උනේ තෝරගත්ත කිහිප දෙනෙකුට විතරක් නෙමෙයි. ලෝකෙට. ඒ ලෝකෙ මානවයන්ට විතරක් නෙමෙයි සතා සිව්පාවුන්ට වගෙම ඇළට දොළට ගහකොළටත් ඒ ආදරේ විහිදුණා. මේ ආදරේ සුවිශිෂ්ට ප්රකාශනය ගැන මගෙ සංස්කෘත දිනපොතෙත් ඇති. මට දෙන්න ගඟුල් ඒ දිනපොත.”
ගඟුල් වෙතින් එම දිනපොත අතට ගත් සහන් ඒ පෙරළමින් කතා කිරීමට ගත්තේ ය.
“බලන්න, මේ මැයි 02 දිනපොතට අරන් තියෙන්නෙ ලලිතවිස්තරේ ප්රකාශයක්. ඒ තවුස් ජීවිතයකට ආපු සිද්ධාර්ථ ගෞතම කියන විශිෂ්ට ආදරවන්තයා ගැන. ඊළඟට මැයි 06 තියෙන්නෙ ඒ ආදරවන්තයා කරපු අපේ හිත් වැටෙන කොට අපිවත් නැගිට්ටවන ප්රකාශයක්.”
“සර් බෞද්ධ සම්ප්රදායෙන් වගෙම වෙනත් ආගමික සම්ප්රදායවලිනුත් ජීවිත වට්ටන නෙමෙයි ජීවිත නැගිට්ටවන චරිත හම්බ වෙනවා නේද?”
“ඔයා ගඟුල් බොහොම හොඳ ප්රශ්නයක් මතු කළේ. අපි උදාහරණයක් හැටියට හින්දු සම්ප්රදාය ගනිමු. මේ දේවත්වය තියෙන දෙයක් වෙන්නත් පුළුවන් සංකල්පයක් විතරක් වෙන්නත් පුළුවන්. ඒ කියන්නෙ මානවයා විසින් මානවයාගේ සුභසිද්ධිය උදෙසා නිර්මාණය කරපු දෙයක් වෙන්නත් පුළුවන්. අපිට අප්රමාණ උදාහරණ හම්බ වෙනවා ඒ දේව සාහිත්යයෙන්. ඇතැම් වෙලාවක වැටෙන හිතට ශක්තිය පිහිට දෙන කල්යාණ මිත්රයා වෙන්නෙ ඊශ්වර දෙවියො. වෙලාවකට පාර්වතී දෙවඟන. තව වෙලාවකට ඔබේ දෑත පා තමා ආරක්ෂා කරන්න කියන ඉල්ලීම ඉදිරිපත් වෙන්නෙ ස්කන්ද කුමාර දෙවියන්ට. තව වෙලාවකට වල්ලි දේවමාතාවට.”
“සර්ගෙ දිනපොතේ දැන් ඔය කියපු අදහස් තහවුරු කරන භක්ති ස්තෝත්රයක් තිබුණා මට මතකයි.”
“ඔව් ගඟුල් මම මේ මැයි 09 දින සටහනට ඇතුළත් කරලා තියෙනවා එහෙම එකක්. මම කියවන්නම් ඒක. ඒක කතරගම දෙවියන් ගැන තියෙන භක්ති ගීතයක කොටසක්.”
“හේ ස්වාමි නාථ කරුණාකර දීන බන්ධො
ශ්රී පාර්වතී සුමුඛ පංකජ පද්මබන්ධෝ
ශ්රී ශාදි දේවගණ පූජිත පාදපද්ම
වල්ලීසනාථ මම දේහි කරාවලම්බම්”
”හැබැයි සර්ගෙ සංස්කෘත දිනපොත් කියවගෙන යද්දි මට පේන විශේෂයක් තිබුණා. සර්ගේ ප්රධාන විෂය සංස්කෘත උනාට ඒවයෙ පාලිය - බෞද්ධ සම්ප්රදාය ඉස්මතු වෙන ගතියක් මට පෙනුණා.“
“ඒක ඔයාට පේන විදිහ වගෙම ඇත්තත් ඒකම තමයි. මේක ම අපිට හොඳ ප්රවේශයක්. අපිට කල්යාණ මිත්රත්වයේ උපරි වගෙම සුවිශිෂ්ට සංකේතය මතු කරගන්න පුළුවන් වෙන්නෙ එතැනින් කියන එකයි මගෙ හැඟීම. මේ බොහොම ළඟදි දවසක ලබපු අද්දැකීමක් එක්කම මම ඒ ගැන කතා කරන්නම්. අපේ ගෙදර කල්යාණ මිත්රයන්ගෙන් ලැබෙන තේකක් එහෙම බීලම කතාව පටන් ගනිමු.”
“තේ විතරක් නෙමෙයි ඔයාගෙ ගෝලයො දෙන්නට නංගියි රාණියි දවල් කෑමත් හදනවා. ඔය දෙන්නගෙන් එක්කෙනෙක් මාත් එක්ක එන්නකො කුස්සියට. තේත් එක්ක පොඩි කෑම ජාතියකුත් තියෙනවා. අපි ඒවා මෙතෙන්ට අරගෙන එමු.”
තදාහාර සමුපේත තේ පානයෙන් පසු දෛනික වාර්තා ප්රතිබද්ධ සංකථනය යළි ඇරඹිණ.
“ගඟුල් - මිහිදිනී, කල්යාණ මිත්රත්වය ගැන තියෙන හොඳම ප්රකාශ හමු වෙන ලස්සන සූත්රයක් තියෙනවා අංගුත්තර නිකායෙ භික්ඛුමිත්ත සූත්රය කියලා. පහුගිය දවසක මේ සූත්රයෙන් හරිම ලස්සන අර්ථවත් ධර්ම දේශනයක් කළා අපේ මල්ලිකා මුතුකුඩ නෝනගෙ තුන්මාසෙ පින්කමේදි. මේ ධර්ම දේශනය සිද්ධ කළේ කැලණිය විශ්වවිද්යාලෙ බෞද්ධ දර්ශනය ගැන ගෞරව උපාධියක් කරපු පූජ්ය දෙනියායේ විසුද්ධානන්ද කියන නම තියෙන තරුණ ස්වාමීන් වහන්සේ නමක්. උන් වහන්සේ ක්රියාවෙන් ඔප්පු කළා තමන් වහන්සේ බෞද්ධ දර්ශනය හැදෑරුවා කියන කාරණේ.”
“සර් අපි කතා කරමුකො ඒ ගැන.”
“ඔව් ගඟුල්, මම එතනට තමයි එන්න හිතුවෙ. මම මේ සූත්රය ගැන අපේ හසිත්ලා එක්කත් කතා කළා. මේක ප්රමාණයෙන් පිටු දෙකකටත් අඩු ප්රමාණයක් තියෙන, අර්ථ සම්පත්තියෙන් ගොඩක් විශාල සූත්රයක්. ඒකෙදි බුදුන් වහන්සේ භික්ෂූන් වහන්සේලාට දේශනා කරනවා කරුණු හතකින් සමන්විත භික්ෂූන් වහන්සේලා සේවනය කරන්න, භජනය කරන්න, පයිරුපාසනය කරන්න කියලා. උන් වහන්සේලා ඇසුරට එන්න අකැමැති උනත් ඒ චරිතම සේවනය කරන්න කියලා තමයි බුදුන් වහන්සේ වදාරන්නේ. මෙතෙන්දි අපේ විසුද්ධානන්ද හාමුදුරුවො කිව්වා නිවන ලබන්න කැමති නම් කෙනෙක් අනිවාර්යයෙන් ම මේ කරුණු හත තමන්ගෙ ජීවිතයේ අංග බවට පත් කර ගන්න ඕනෙ කියලා.”
“මොනා ද සර් ඒ කරුණු හත. අපිට ඉගෙන ගන්නත් එක්ක ඒකෙ පාලි ප්රකාශෙත් කියලම තේරුම් කරලා දෙන්න.”
“මෙහෙමයි දරුවො ඒ මුල් ප්රකාශෙ.
“පියෝ ච ගරු භාවනීයෝ
වත්තා ච වචනක්ඛමෝ
ගම්භීරඤ්ච කථං කත්තා
නෝ වට්ඨානේ නියෝජයේ”
මම කැමතියි දැනට පාලි හදාරන ශිෂ්යයෙක් හැටියට ගඟුල් මේ ගාථාවෙ අර්ථෙ පැහැදිලි කරනවනං.”
“ප්රිය භාවය, ගරු කටයුතු බව, සම්භාවනීය බව, පිළිගත හැකි වචන කියන ස්වභාවය, අනුන්ගේ වචන ඉවසන්න පුළුවන්කම. ගැඹුරු කතා කරන්න පුළුවන්කම වගෙම කෙනෙක් නොමගට නොයවන ගුණය. මට තේරෙන හැටියට මෙන්න මේවා තමයි ඒ සප්ත ගුණ වෙන්නෙ.”
“ඔව් ඔයා හරි ගඟුල්, අපේ හාමුදුරුවො ඒ කාරණා පැහැදිලි කළෙත් එහෙම තමයි. මේ සූත්රෙ මීට කලින් කියවලා තිබ්බට ඒක පපුවට ම දැනුණෙ මට මේ තරුණ ස්වාමීන් වහන්සේගෙ ධර්ම දේශනය ඇහැව්වට පස්සෙ.”
“සර් මම පොඩි යෝජනාවක් කරන්න ද?”
“මොකක් ද දුව ඔයාගෙ යෝජනාව.”
“අපි සර් මේ සූත්රයත් දිනපොත් ගැන කරන සාකච්ඡාවෙ කොටසක් කරගනිමු. ඒ වගෙම භික්ෂූන් වහන්සේලට විතරක් නෙමෙයි ගිහි අපටත් වැදගත් කරාණා නිසා මේවා අපි ගෘහස්ථ ජීවිතය එක්ක සම්බන්ධ කරලම මේ ගැන කත කරමු.”
“ඔය කාරණේ ඔය විදිහටම කියලා තමයි මිහිදිනී එදා අපේ ස්වාමීන් වහන්සේ ඒ ධර්ම දේශනය කළේ.”
“මන් හිතන්නෙ සර් අපේ මිහිදිනීගේ යෝජනාවෙන් කොටසකුයි ඔය කියන්න ඇත්තෙ. ඉතුරු ටිකත් කියන්ඩකො ඔයා.”
“ඔව් මන් කිව්වෙ කොටසක් විතරයි. ඉතුරු ටික පැවරුමක්.”
“ඒ කියන්නෙ ඔයා දැන් අපට පැවරුමක් දෙන්නයි යන්නෙ.”
“නෑ නෑ මම පැවරුමක් දෙනවා කිව්වොත් වැරදියි මොකද මමත් ඒ පැවරුම කරන කෙනෙක් නිසා. ඒ පැවරුම කරන්න අපේ සර්රුත් ඕනෙ ගඟුල් සර්රුත් ඕනෙ.”
“ඒ කියන්නෙ මිහිදිනීගෙන් මටත් ගැලවීමක් නැහැ.”
“ඔව් ඔව් සර් ඉන්නම ඕනෙ. සර්ගෙ වැඩේට සර් නැතුව කොහොම ද? දැන් සර් මෙතන තියෙනවනෙ දිනපොත් තුනක්. ඒ පොත්වලින් අර කියපු කරුණු හතට ගළපන්න පුළුවන් උදාහරණ අරගෙන අපි මේක සාහිත්ය සාකච්ඡාවක් බවට පත් කරමු. සර් තමයි තීරණය කරන්න ඕනෙ මේ දිනපොත් තුන බෙදා ගන්න ඕනෙ කොයි විදිහට ද කියලා.”
“හරි එහෙමනං අපි මෙහෙම කරමු. සිංහල විෂය උගන්නන්නෙ ගඟුල්නෙ. ගඟුල් ගන්න මගෙ සිංහල දිනපොත අතට. මිහිදිනීගෙ විෂය ඉංග්රීසිනෙ. ඔයා අතට ගන්න ඉංග්රීසි දිනපොත. මම සංස්කෘත දිනපොත බල බලා මේකට සම්බන්ධ කරන්න පුළුවන් තැන් එකතු කරන්නම්.”
“අන්න හරි මම හිතුව විදිහත් ඒක තමයි. දැන් මේ සාකච්ඡාව මෙහෙයවන්න ඕන සර්. සර් පටන් ගන්නකො එහෙනං.”
“මේකෙ පළවෙනි කාරණේ ඇත්තටම ප්රිය භාවය විතරක් නෙමෙයි මේ සූත්රයට අදාළ ගද්ය පාඨයෙ තියෙනවා මනාප කියන වචනයත්. ඒ කියන්නෙ කෙනෙක් ප්රියශීලී වීමත් එක්ක එයාව ලෝකයට මනාප වෙනවා කියන එක. දැන් මගෙ මේ 85 අවුරුද්දෙ දිනපොත්වලින් මේ කාරණේට ගැළපෙන ම නිදසුන ගනිමු.”
“සර්ගෙ සිංහල දිනපොතේ මැයි 05 වෙනිදාට සම්බන්ධ සටහනක තියෙනවා කවියක්. ඒක ප්රිය භාවය සනාථ කරන්න දෙන්න පුළුවන් හොඳම නිදුසුනක්. මේක ලියලා තියෙන්නෙ චන්ද්රා පද්මිණී මාන්නප්පෙරුම කියන කිවිඳිය. මේකෙන් කියවෙන්නෙ හඬන හදවතක් සෙනෙහස පිරිච්ච වචනවලින් පිරිමදින්න පුළුවන් කියලයි. දුක හඳුනගෙන ඒ දුක් නැති කරන්න වැඩ කරන තැන ජීවිතේ වෙහෙස නිවන දියවැල් මතුවෙනවා කියන එකයි.”
“ගඟුල් ඔය කවිය කියන්න ඉස්සෙල්ලා මම කැමතියි ඔය කිවිඳිය ගැන වචනයක් කියන්න. චන්ද්රා පද්මිණී කියලා කියන්නෙ අපේ සරත්චන්ද්ර ජයකොඩි සර්ගෙ ආදරණීය බිරිඳ. සර් නැති උනාට පස්සෙත් සර්ගෙන් ඉගෙන ගත්ත මාත් ඇතුළු ආදි ශිෂ්යයන්ගෙ දුක සැප හොයලා බලන එතුමිය ආචාර්යපත්නී කියන නමට හැම අතින් ම සුදුසු කෙනෙක්. දැන් කියන්න ගඟුල් එතුමියගෙ කවිය.”
“කඳුළෙන් පිරි දෙනෙත හදවත ඉකි බිඳින
සෙනෙහස පිරුණ පිය තෙපුලෙන් පිරි මැදිණ
දිව රෑ වෙහෙස වූයෙන් දුක දැන හැඳින
සරතැස නිවන දියවැල් මග තොට සැදිණ
ගඟුල් එම සොඳුරු පැදිය ප්රකාශ කිරීමෙන් පසු සහන් කතා කෙළේ ය.
“අපිට හමු වෙනවා දරුවනේ ජීවිතේ සරතැස නිවන දියවැල් වගේ චරිත. ඒ අය දුර්ලභයි. ඒ අය වෙහෙස නිවන්නෙ තෝරාගත් කිහිප දෙනෙක්ගෙ විතරක් නෙමෙයි. ආචාර්ය අදිකාරම්තුමා කියන්නෙ මගෙ ජීවිතේ එහෙම හමු වෙච්ච ආදරණීය දියවැලක්. මම මේ දවස්වල එතුමා ගැන දෙවෙනි පොතත් ලියමින් තමයි ඉන්නෙ. ඔය ගඟුල්ගෙ අතේ තියෙන සිංහල දිනපොතේ එහෙම දැනෙන චරිත ගැන මම සටහන් තියලා ඇති. හින්දී භාෂා සාහිත්යය ඉගෙන ගෙන කැලණිය විශ්වවිද්යාලෙ උගන්නපු රවිලාල් විමලධර්ම සර් හින්දී ගීතවල සුන්දර අර්ථ මතු කරමින් හදවත්වල ප්රිය භාවය මතු කරන්න, සමාජයට සිහිල දෙන්න වැඩ කළා. ඔය වගෙ තවත් චරිත ගැන මම දින සටහන් තියලා ඇති. ඒ හැම දේම ගැන ලියන්න මට පුළුවන්කමක් නැහැ. ඔයගොල්ල තමයි දවසක ඒ වැඩේ කරන්න ඕනෙ.”
“සර්, සර්ගෙ ඉංග්රීසි දිනපොතේ නිතර නිතර සඳහන් වෙනවා පාලිත වීරවර්ධන, රිචඩ් ෆොන්සේකා, උපාලි අදිකාරම් කියන නම්. ඒත් සර් කියන දියවැල් වැනි චරිත කියලයි මේ සටහන් කියවද්දි හිතෙන්නෙ.”
“ඔය නාමාවලියට ඇතුළත් වෙන්න ඕනෙ නම් තවදුරටත් දින පොත් අධ්යයනය කරද්දි ඔයගොල්ලන්ට හමු වේවි. වීරවර්ධන අය්යා, ෆොන්සේකා සර් කියන්නෙ මගෙ අධ්යාපන ගමන දිහාත් බොහොම ආදරයෙන් බලන් හිටිය අපේ වැඩිහිටි සහෘදයන් දෙන්නෙක්. උපාලි කියන්නෙ මගෙ ජ්යෙෂ්ඨ සරසවි මිත්රයෙක්. අදටත් අපිත් එක්ක බොහොම සමීප ඇසුරක් තියෙන කල්යාණ මිත්රයෙක්.”
“සර්, සංස්කෘත දිනපොතෙන් එහෙම තැනක් මතු කරලා පෙන්නන්න බැරි ද?”
“මොකෝ බැරි. මම 85 ජූනි 01 වෙනි දා සටහනක් තියලා තියෙනවා අද අප අතර නැති හරූන් ලන්ත්රා කියන හරිම මාදු, ආදරණීය කටහඬක් තිබිච්ච ගායනවේදියා ගැන. එතුමා මට හම්බ වෙලත් තියෙනවා. හරූන්ගෙ ගීත සමාජය ආදරයෙන් තෙත් කරපු සොඳුරු ගීතාවලියක් උනා කියලා කියන්න පුළුවන්. ඒ ගැනත් අපට දවසක් උනත් කතා කරන්න පුළුවන්.”
“සර් අපි එහෙම නම් දෙවෙනි කාරණේට යමු ද ගරු භාවය කියන.”
“හොඳයි අපි කතා කරමු ගරුභාවය ගැන. අපි ගොඩක් දෙනා පුරුදු වෙලා තියෙන්නෙ අනික් අයට ගරු කරන්න නෙමෙයි තමන්ට ලෝකයා ගරු කරන එක අපේක්ෂා කරන්න. බුදු හාමුදුරුවො අපිට කියන්නෙ ලෝකයට ගරු කරන්න. ලෝකයට ගරු නොකර ලෝකයෙන් තමාට ගරුත්වය බලාපොරොත්තු වෙන එක වැරදියි. දරුවන් අම්ම තාත්තට වගෙම අම්ම තාත්තා දරුවන්ට ගරු කරන්න ඕනෙ. ශිෂ්යයන් ගුරුවරුන්ට ගරු කරනවා වගෙම ගුරුවරු තමන්ගෙ ශිෂ්යයන්ට ගරු කරන්න ඕනෙ. ලේඛකයා තමන්ගෙ පාඨකයන්ට ගරු කරන්න ඕනෙ. පාඨක මනස කිලිටි කරන ලේඛකයා තමන්ගෙ පාඨකයන්ට ගරු කරන කෙනෙක් නෙමෙයි. රසිකයා තමන් ආදරය කරන ගායකයට ගායිකාවට ගරු කරනවා වගෙ ඒ අයත් තමන්ගෙ රසිකයන්ට ගෞරව කරන්න ඕනෙ. ඒ ගෞරවය නිසා තමයි ඔවුනොවුන් අතර ආදර කරුණාව ඇති වෙන්නෙත්. අපි තරුණ ශිෂ්යයන් කාලෙදි ප්රසංග වේදිකාවේ සින්දු කියන ගායක ගායිකාවො දැක්කා. මේ අන්යෝන්ය ආදර ගෞරවය අපි අද්දැක්කා. උදාහරණයක් හැටියට එච්. ආර්. ජෝතිපාල මහත්තයා ගත්තොත් එතුමා තමන්ගෙ ගීත පටන් ගත්තෙ රසික අපට ගෞරව කරලා. වේදිකාවෙන් බැහැලා ගියේ තමන්ට සංගීතය සපයපු කණ්ඩායමට තමන්ගෙ ආදරය ගෞරවය පුද කරලා. ඒ අය රසිකයන් හමුවෙ ගීතයක් ගයන කොට පවා ඒ ආදරය හදවතේ තියාගෙන තමයි ඒ වැඩේ කරන්නෙ කියන එක අපට දැනුණා.”
“සර් ඒත් වැඩියෙන් සිද්ධ වෙන්නෙ ශිෂ්යයන් අපට ගරු කරන එක නේද? ගොඩක් ගුරුවරු හිතන්නෙත් ශිෂ්යයන් අපට ගරු කරන්න ඕනෙ කියලා නේද?”
“එහෙම හිතන එක වැරදියි ගඟුල්. ශිෂ්යයන්ට තමන්ගෙම දරුවන්ට වගේ ආදරයෙන් කතා කරන එකත් වරදක් විදිහට දකින අයත් අප අතරෙ ඉන්නවා. ඒත් මගෙ අද්දැකීමෙ හැටියට ඒ අල්පතරයක් මිස බහුතරයක් නෙමෙයි. හැබැයි ඒ අල්පතරය තමන්ගෙ අල්ප මතය බහුමතයක් බවට පෙරළන්න තමයි හැම තිස්සෙම වැඩ කරන්නෙ.”
“සර්ට මේ ළඟදිත් එහෙම අද්දැකීමක් ලැබුණා නේද?”
“ඔව් මිහිදිනී, මේ ළඟදි තිබිච්ච පොදු රැස්වීමකදි ශිෂ්යයන්ට දුව පුතා කියලා කතා කරන ආචාර්යවරු අප අතර ඉන්නව ය, ඒ ළමයින්ට නමක් තියෙද්දි ඇයි අපි දුව පුතා කියන්නෙ ඇයි කියලයි ඒ ආචාර්යතුමා ප්රශ්න කළේ.”
“ඉතින් සර් මොකුත් කිව්වෙ නැද්ද?”
“දරුවන්ට දුව පුතා කියලා කතා කරන වැඩිහිටි ආචාර්යවරු තමයි අපි අතරෙ බහුතරයක් ඉන්නෙ. ඒ සියලු දෙනා වෙනුවෙන් කතා නොකර ඉන්න එක වරදක්. මම කිව්වෙ ඔබතුමා කියන්නෙ ශිෂ්යයන්ට දුව පුතා කියන එක වරදක් නම් මම ඒ වරද කරන එක් කෙනෙක් කියලයි. ඔබතුමා වරදක් විදිහට දකින ඒ නිවැරදි දේ මම හෙට දවසෙත් කරනවා. කවුරු මොනා කිව්වත් එහෙම කරන බහුතරයක් තමයි මෙතන ඉන්නෙ කියලත් කිව්වා.”
“සර්ගෙන් මම තව ප්රශ්නයක් අහන්න ද සර් මොකුත් හිතන්නෙ නැත්තම්.”
“අහන්න දරුවො අහන්න, හැබැයි ඒ අහන දේ මොකක් උනත් මටත් කියන්න දෙයක් ඇතිනෙ. ඒක නිසා ඔයාගෙ ප්රශ්නෙ අන්තිමට තියෙන මොකුත් හිතන්නෙ නැතුව ඉන්න එක නං මට කරන්න බැරි වෙයි.”
“නෑ සර්, මට ඕනෙ උනේ කාරණයක් පැහැදිලි කර ගන්න. මොකද සර් සමහර කෙනෙකුට නම කියනවා, ඒ වයසෙම තව කෙනෙකුට දුව පුතා කියලා කතා කරනවා. ඒකට විශේෂ හේතුවක් තියෙනව ද සර්?”
“ඔයා බොහොම හොඳ ප්රශ්නයක් දුව මතු කළේ. මන් හිතන්නෙ ඒක වෙන්නෙ අපේ සම්බන්ධතාවල ස්වරූපය අනුව. දැන් මම ඔයාට මිහිදිනී කියලත් කතා කරනවා වෙලාවකට දුව කියලත් මතු කරනවා. ඒත් මම ගඟුල්ට කතා කරන්නෙම ගඟුල් කියලා. වයසින් මට වඩා ගොඩක් බාල උනාට ගඟුල් අඳුන ගත්ත මුල් දවස්වල ඉඳලම මට දැනුණෙ සමකාලීන මිත්රයෙක් විදිහට. වැඩිහිටි මිත්රයන් සම්බන්ධයෙනුත් මට මේ අද්දැකීම තියෙනවා. ආරියපාල පෙරේරා මහාචාර්යතුමා ප්රණීත්ලගෙ ජයන්තලගෙ අපේ ආචාර්යවරයෙක්. ඒ වගෙම අදටත් අපේ වැඩිහිටි මිත්රයෙක්. එතුමා කොතනදි දැක්කත් අපි එතුමාට කතා කරන්නෙ සර් කියලා. ඒත් එතුමගෙ සමකාලීන මිත්රයෙක් වෙච්ච, බෞද්ධ දර්ශනය විෂයෙ ආරාධිත ආචාර්වරයෙක් විදිහට වැඩ කරපු වීරතුංග සර්ට මම කතා කරන්නෙ වීරෙ කියලා. ඒක සිද්ධ වෙන්නෙ මිහිදිනී අපේ සම්බන්ධතාවල ස්වභාවය අනුව යි.”
“සර් මටත් තියෙනවා ප්රශ්නයක් අහන්න. සර් කිව්ව නේද ගායකයෙක් උනා ම ගීතයක් උනත් ගායනා කරන්න ඕනෙ තමන්ගෙ රසිකයන්ට ආදරයක් ගෞරවයක් ඇතුව කියලා. ජෝතිපාල මහත්තයට අමතරව එහෙම දැනිච්ච තවත් අද්දැකීම් ඇතිනෙ සර්ට. අපි කැමතියි ඒ ගැනත් දැන ගන්න.”
“ඔයාගෙ ඔය ප්රශ්නෙත් එක්ක මට මතක් වෙනවා බෙග් මාස්ටර්, සුජාතා අත්තනායක, සිසිර - ඉන්ද්රාණි ශ්රීමතී තිලකරත්න, මිල්ටන් පෙරේරා, මිල්ටන් මල්ලවආරච්චි, එම්. එස්., හරූන් වගේ නම් ගොඩක්. ඒ අතරින් ඔයා එකක් ගැනනෙ අහන්නෙ. ඒක නිසා මම කියන්නම් හරූන් - ඉන්ද්රාණි ගයපු ගීතයක් එක්ක මට අර හැඟීම දැනිච්ච හැටි.”
“එහෙනං ඉතින් තව අපිටත් අහන්න හිතෙන තව ගීතයක් ගැනත් අපේ සර්ගෙන් දැන ගන්න ලැබේවි නේද මිහිදිනී අපට.”
“මම අය්යයි විපුල අය්යයි එක්ක සංගීත සන්දර්ශනයක් බලන්න ගිය දවසක් තමයි ඒ. දැන් ඒ දෙන්නම අපි අතරෙ නෑ. මේ විපුල් කියන්නෙ අපේ පුංචි අම්මගෙ පුතෙක්. ඒ කාලෙ සංගීත සන්දර්ශනයක් කොහෙද අපේ විපුල අය්යා එතන. එදා අපේ ගමේ තිබුණ සංගීත සන්දර්ශනයක් ඒ. හොඳට හඳ පායලා තිබිච්ච රාත්රියක්. එදා හරූන් සින්දු හතරක් නැත්නම් පහක් කිව්වා. එයා තමන්ගෙ ගීතාවලිය පටන් ගත්තෙ ආනන්ද මේ රෑ හරී හැඩයි කියන ගීතයෙන්.”
“සර් කියන්න යන්නෙ ඒ ගීතය ගැන ද?”
“නෑ මිහිදිනී, තුන්වෙනියට නැත්නම් හතරට කියපු ගීතය. ඒක ගායනා කළේ ඉන්ද්රාණි විජේබණ්ඩාරත් එක්ක. ඒ ගීතයෙ වචනවල මහ ප්රේමණීය අර්ථයක් තිබුණා. මේ දෙන්නගෙ හඬ ලයාන්විත යි, ප්රිය යි, මිහිරි යි. ඒ ඔක්කොටම වඩා ගීතය ගායනා කළේ අනේ මේ අපේ සින්දු අහන රසිකයො නේද කියලා තමන්ගෙ රසිකයන් ගැන හරිම ආදරයක් ගෞරවයක් ප්රියභාවයක් ඇතුව. ඒක අපිට දැනුණා දරුවනේ.”
“අනේ සර් කියන්නකො ඒ සින්දුව.”
“අනේ මට සින්දු කියන්න බැහැ. මම වචන ටික කියන්නම්. ඔය දෙන්න කවද හරි දවසක එදා හරූන්- ඉන්ද්රාණි කිව්ව වගෙ ඔය ගීතය කියන්න අපි ඉස්සරහ. හැබැයි මේ ගීතෙ තැනක් දෙකක් වෙනස් කරලා.”
අනතුරුව සහන් එම ගීතයේ වදන් වැල මෙසේ ප්රකාශයට පත් කෙළේ ය.
“චන්ද්රයා පායා එනවා කීවේ - සීත සුළඟයි කියාලා ගියේ
නිසලතාවෙන් මැවූ රාත්රියේ - ආදරේ වේදනා දෙයි ලයේ
වේදනාවෙන් වගේ සාගරේ - නැලවිලා හඬ නගා රැල් බිඳේ
සිතට වද දී අනේ මේ වගේ - ඔබ කෙසේ ඉන්නදෝ රන්කඳේ
පිපිදිලා එක ගහේ මල් වගේ - නැලවිලා සැනසිලා ලෝකයේ
ජීවිතේ ඇති තුරා ඔබ මගේ - ඒ තමා මා පැතූ දේ ලොවේ
සීත සඳරැස් වැටුණු නිල් දියේ - මතුවෙලා මට පෙනේ රූ ඔබේ
මා සොයා ආ උතුම් ආදරේ - ඇති වෙලා නැති වුණා දෝ මෙසේ”
“ඒ සින්දුව හරි ලස්සනයි, ඒ උනාට හරි දුකයිනෙ සර්.”
“ඒක තමයි දුව, මම මුලින් ම කිව්වෙ ඔය දෙන්නට ඕක ගායනා කරන්න දෙන්නෙ වෙනසක් කරලා කියලා. ඒ උනාට අමතක කරන්න එපා, අපේ මේ ජීවිත කාලෙදි සතුට වගෙම දුකත්, මිහිර වගෙම අමිහිරත් විඳින්න වෙනවා කියන එක. හැබැයි අපේ නිරන්තර ප්රාර්ථනාව වෙන්න ඕන සතුට සහ මිහිර ළඟා කර ගන්න එක තමයි. ඒ ප්රාර්ථනාව ඔය දෙන්න සම්බන්ධයෙනුත් මගෙ හිතේ තියෙන හින්දනෙ මේ ගීතයෙ පවා වචන වෙනස් කරලා ඔය දෙන්නට දෙන්නෙ.”
“සර් කරන වෙනස ගැන වගෙම අපි කැමතියි මේ ගීතයේ පසුබිම ගැනත් තව ටිකක් විස්තර දැන ගන්න.”
“ගඟුල්, ඔය ගීතය එන්නෙ 1965 අවුරුද්දෙදි තිරගත වෙච්ච හිතට හිත කියන චිත්රපටයෙ. ගීතය ලියන්නෙ හර්බට් එම්. සෙනෙවිරත්න කියන විශිෂ්ට ගේයපද රචකයා. සංගීතවත් කරන්නෙ තමන්ගෙ කටහඬින් වගෙම සංගීත ඥානයෙන් කලා කෙත පෝෂණය කරපු සිසිර සේනාරත්න. ගායනා කරන්නෙ කලිනුත් කිව්වා වගේ හරූන් ලන්ත්රා එක්ක ඉන්ද්රාණි සේනාරත්න. මේ දෙන්නට ම තියෙන්නෙ ලයාන්විත වගෙම මහ මොළකැටි හඬවල්. නිර්මාණයක විරහව මතු කරන්න උපරිම විදිහට මේ දෙන්නගෙ හඬ ගැළපුණා. දැන් මේ හතර දෙනාම භෞතික කාය වශයෙන් අප අතර නැහැ. ඒත් නිර්මාණ කායෙන් ඒ අය අප අතර ජීවමාන යි. දැන් මේ ගීතයෙ කරන වෙනසත් දැන ගන්න ඕනෙ ද ඔය දෙන්නට.”
“ඔව් ඔව්”
ගඟුල් මිහිදිනී දෙදෙනා පිළිතුරු දුන්නේ එක් වර ය.
“චන්ද්රයා පායා එනවා ප්රියේ කියන මුල් කොටස ගයන්නෙ ඉන්ද්රාණි. ඒ ගීතෝක්තියෙ තියෙන අන්තිම පේළිය මම වෙනස් කරනවා ආදරේ මිහිර දෝ මේ ලයේ කියලා. ඊළඟට හරූන්ගෙ හඩින් ඇහෙන කොටස සාගරය වේදනාවෙන් නෙමෙයි මේ ආදරයෙන් ය රළ නගන්නෙ කියලා ලියනවා. ඊට පස්සෙ ඉන්දෘණි කියන කොටස වෙනස් කරන්නෙ නැහැ. ඒ ගීතයෙ කියවෙනවා වගේ මම ඔය දෙන්නට ප්රාර්ථනා කරන්නෙත් එක ගහේ පිපිදිච්ච මල් වගේ ලෝකය සුවඳවත් කරන්න කියලයි. ඒ ගීතෝක්තියෙ එක තැනක එනවා ජීවිතේ ඇති තුරා ඔබ මගේ කියලා ප්රකාශයක්. කරුණාසේන ජයලත්ලගෙන් පස්සෙ සුජීව ප්රසන්න ආරච්චිලගෙ යුගයට කලින් ජනප්රිය නවකතා කුලකය නියෝජනය කරපු මිත්රසේන ජීරසිංහ තමන්ගෙ එක නවකතාවක් නම් කරන්නෙ ජීවිතේ ඇති තුරා ඔබ මගේ කියලයි. ඒ වගෙම ඔය ගීතය මම ඔය දෙන්නට වගෙම ඔය ගොල්ල අයිති වන තරුණ පරම්පරාවට දෙන්නෙ වෙනස් කරලයි. මම හිතනවා මේ මුල් නිර්මාණකරුවන් හතරදෙනාම ඒ කරන වෙනසට මට සමාව දේවි මගෙ අරමුණ හොඳ නිසා.”
“අනේ සර් ඒ වෙනස් කරපු ගීතෝක්තියත් අපට කියලා ඉන්න.”
ඒ මිහිදිනී ය. සහන් ඒ වෙනස් කළ ගීතෝක්තිය ගඟුල් - මිහිදිනී යුග්මය අබියස මෙසේ කියා සිටියේ ය.
“සීත සඳරැස් වැටුණු නිල් දියේ - මතුවෙලා මට පෙනේ රූ ඔබේ
අප සොයා ආ උතුම් ආදරේ-ඇතිවෙලා පැවතුණාදෝ මෙසේ”
“සර් අපි මේ කතා කරන උතුම් ආදරේ කියන එක අපේ පෞද්ගලික සීමා ඉක්මවා යන පෘථුල දෙයක් නේද?”
“ඔව් ඇත්තටම ඒක එහෙමම තමයි වෙන්න ඕන. දෙන්නෙක් අතර ඇති වන ආදර සම්බන්ධෙකටත් වටිනාකමක් එන්නෙ ඒ දෙන්නා තමන්ගෙ ජීවිතය පෞද්ගලිකවත්වය ළඟ විතරක් නතර කරන්නෙ සමාජය වෙත විහිදුවන තරමට යි. ඒ දෙන්නා ලෝකයෙ අනිත් අයගෙත් හදවත් ස්පර්ශ කරන තරමටයි. ලෝකයට ආදරය කරන අහිංසාව ස්පර්ශ කරන ඒ අහිංසාව විහිදුවන චරිත බවට පත් වෙච්ච තරමටයි.”
“සර් කතා කරන ඔය කාරණේ ගැන කියන කොට පිරිමියටත් වඩා වැදගත් වෙන්නෙ ගැහැනිය කියලයි මට නං හිතෙන්නෙ. මොකද පිරිමියකුට වඩා ආදරය අහිංසාව සම්ප්රේෂණය කරන්න පුළුවන් ගුණය ඇයට ස්වභාවෙන්ම ලැබිලා තියෙනවා. අපි කලින් කතා කරපු මහාත්මා ගාන්ධිතුමා ගැහැනිය සතු ඒ ගුණය හොඳින් ම අවබෝධ කරගෙන ඉඳලා තියෙනවා. සර්ගෙ මේ සිංහල දිනපොතේ ලියාගෙන තියෙන ගැහැනිය ගැන එතුමා කරපු මේ ප්රකාශය ඒකට හොඳම උදාහරණයක්. එතුමා කියන්නෙ ගැහැනිය කියන්නෙ අහිංසාවෙ ජීවමාන පිළිබිඹුව කියලයි. ගාන්ධි ජී අහිංසා කියන වචනෙන් මෙතනදි අදහස් කරන්නෙ අසීමිත ප්රේමය. එතුමා කියන හැටියට ඒකෙන් අදහස් වෙන්නෙ දුක් වේදනා දැරීමෙහිලා ඇයට තිබෙන අසීමිත ශක්තිය. එතමා අපෙන් අහනවා මිනිසාගේ මව වූ ගැහැනිය මිස මේ ශක්තිය උපරිම විදිහට අපට පෙන්නල දෙන්නෙ වෙන කවුද කියලා. එතන ඉඳලා තියෙන කොටස මම කියවන්න ද?”
“අනේ අනේ කියවන්න. ඔන්න අපේ මැඩනුත් මේ පැත්තට එනවා. අපි ඔක්කොටම ඇහෙන්න කියවන්න ඒක.”
“බිළිඳා දසමසක් කුසෙහි දරා පෝෂණය කරමින්, එයින් හට ගැනෙන දුක් වේදනාවෙන් සතුට ලබමින්, ඇය මේ හැකියාව ප්රකාශ කරයි. ප්රසුත වේදනාව පරදවාලිය හැකි වෙනත් වේදනාවක් තිබේ ද? උපත ලබාදීමේ ප්රීතියෙහි දී ඇය මේ වේදනාව අමතක කර දමයි. යළිදු තම ළදරුවා දිනෙන් දින වැඩෙනු දකිනු වස් දිනපතා දුක් වේදනා උසුලන්නේ වෙන කවරෙක් ද? ඒ ආදරය මුළු මහත් මිනිස් සංහතියටම පතුරුවාලන්නට ඇයට ඉඩ සලසන්න. එවිට මිනිසාගේ මව ලෙසින්, ඔහුගේ නිර්මාතෘ ලෙසින්, ඇයගේ නිහඬ නායිකාව ලෙසින්, මිනිසා සමග ඇයට හිමි ප්රෞඪ ස්ථානයේ ඇය සිටිනවා ඇත. සාමය නමැති අමෘතය අවශ්යව තිබෙන කලහකාරී ලෝකයට සාමයේ කලාව ඉගැන්වීමේ කාර්යය ඇයට පැවරී තිබේ.”
“දෛනික වාර්තා සංකථනෙ මුල් කොටසට විරාමයක් තියලා දැන් කෑම කාලා ඉන්න පුළුවන් කියන්නයි මම ආවෙ. ඒ උනාට ගඟුල් කියවන මේ ප්රකාශෙ ඇහැව්වහම මගේ හිත අවුරුදු විසිපහකට තිහකට එහා අතීතෙට ගියා.”
“අපිටත් කියන්නකො මැඩම් ඒ අතීතෙ ගැන.”
“දුව, ඒ අතීතෙ ප්රධාන හිමිකරුවෙක් වගෙම ජීවමාන සාක්ෂිකාරයෙක් තමයි ඔයගොල්ලන්ගෙ මේ සර්. මම ඒ කාලෙ උගන්නන එකට අමතරව නේවාසිකාගාර උපපාලිකාවක් විදිහට විශ්වවිද්යාලෙ වැඩ කළා. අපේ සෝරත නේවාසිකාගාරෙන් පටන් ගත්තා සඟරාවක්. ඒකෙ නම හංසී. දියෙන් කිරි වෙන් කරගන්න හංස ගුණය ගැනත් කියලා ඒ නම යෝජනා කළේ සර්ලගෙ අය්යා. සර්ලගෙ අය්යම තමයි හ යන්න හංසයෙක්ගෙ හැඩයට අරගෙන හංසී කියන නම ඇඳලා දුන්නෙත් ඒ සඟරාවට. ඒ විතරක් නෙමෙයි ඒ සඟරාවෙ චිත්ර නිර්මාණය කළෙත් සමන් අය්යා.”
“එතකොට මැඩම් ඒ සමන් සර් කොහොම ද මේ ගාන්ධි ප්රකාශයට සම්බන්ධ වෙන්නෙ.”
“ඒ සර් තමයි මිහිදිනී හංසී සඟරාවෙ මංගල කලාපයට දාන්න කියලා අපේ ගඟුල් දැන් කියවපු ඔය ප්රකාශෙ මගෙ අතට දුන්නෙත්.”
“දැන් හංසී සඟරාව නැද්ද මැඩම්.”
“ඒක දැන් නැහැ. ඒ හංසී ඉස්සරහට කරනව ද නැද්ද කියන එක දැන් තියෙන්නෙ ඔයගොල්ලන්ගෙ අතේ. ඔයගොල්ලො ඒක කරන්න බාරගන්නව නම් අපට පුළුවන් උදව් වෙන්න.”
“මැඩම් හිතා ගන්න ඒ වැඩේ අපෙන් කෙරෙනවා කියන එක.”
“අහන්නත් සතුටුයි ඒ ගැන. එහෙම නම් දැන් අපි යමු ද කෑමට.”
“මැඩම්, අපේ මිහිදිනී කියනවා කෑම කන්න කියලා එයාට වතුර අල්ලන්නෙ නැද්ද කියලා?”
“මෙයාගෙ බොරු මැඩම්, මම එහෙම එකක් කිව්වෙ නැහැ.”
“බොරු හරි ඇත්ත හරි, අපේ ගෙදර වතුර දෙන්නෙ බත් කෑවට පස්සෙයි.”
ගුරුපත්නිය එසේ පැවසුවේ සිනාසෙමිනි.
“බලන්න ඔයා හරිම නරකයි, දැන් මැඩම් හිතනවා ඇති මම ඇත්තට ම එහෙම කිව්වා කියලා.”
“හරි හරි ඔය දෙන්නගෙ බොරු රණ්ඩුව නවත්තලා අපි කෑමට යමු. ඊට පස්සෙ අපි පැයක් විතර කතා කරලා අදට සාකච්ඡාව නවත්තමු. මොකද අපි අර පොත දොරට වඩින උත්සවේටත් යන්න එපායැ.”
දිවා ආහාරයෙන් පසු යටකී සංකථනයෙහි ලා වන ප්රවේශය ගත්තේ ගඟුල් ය.
“දැන් සර් අපට කතා කරන්න තියෙන්නෙ භික්ඛුමිත්ත සූත්රයේ එන තුන්වෙනි කාරණේ ගැන. සර් මේ භාවනීය එහෙම නැත්නම් සිංහල පරිවර්තනේ තියෙන හැටියට සම්භාවනීය කියන කාරණේ අපි කොහොම ද පැහැදිලි කරගන්නෙ.”
“මට හිතෙන හැටියට ගඟුල් මේ කාරණේ මුල් කාරණා දෙකත් එක්ක සම්බන්ධ කරලම අපට කතා කරන්න පුළුවන්.”
“බලන්න ප්රිය භාවය තියෙන එකා තමන් සමාජයට ගරු කරනවා වගෙම සමාජයෙ සම්භාවනයට ලක් වෙන චරිතයක් බවටත් පත් වෙනවා. අපි අද සම්භාවනීය නොවන චරිතත් සම්භාවනීය නොවන කලාවත් ඉස්සරහෙන් සම්භාවනීය කියන නම දාලා කතා කළාට වැඩක් නැහැ ඒ චරිතෙ හරි නිර්මාණෙ හරි ඇත්තට ම සම්භාවනීය නැත්තම්. ඇත්ත සම්භාව්ය චරිත, ඇත්ත සම්භාව්ය නිර්මාණ අකාලිකයි. හැම යුගයකදිම ඒ චරිත - ඒ නිර්මාණ ලෝකයට දැනෙනවා. අපිට ඒ චරිත ප්රිය වෙනවා, ගරු කරන්න හිතෙනවා. බලන්න බුදුන් වහන්සෙ, යේසුස් වහන්සෙ, නබිනායකතුමා වගෙ ශාස්තෲන් වහන්සේලා තමන් ජීවමාන කාලයට විතරක් සීමා උනේ නැහැ. ඒ චරිත යුගයෙන් යුගය සම්භාවනයට පත් වෙනවා. ඒ වගෙම සොක්රටීස්තුමා, ප්ලේටෝතුමා, ක්රිෂ්ණමූර්තිතුමා, අදිකාරම්තුමා වගෙ දාර්ශනිකයන්, ටොල්ස්ටෝයි - තාගෝර් වැනි ලේඛකයන්, රවිශංකර් - බීතෝවන් වගෙ සංගීතඥයන් අදටත් සම්භාවනයට පත් වෙන චරිත.”
“සර් සම්භාව්ය කියලා හඳුන්වන මේ චරිතවල දකින සුවිශේෂ කාරණයක් තියෙනව ද”
“එක කාරණයක් නෙමෙයි කාරණා රාශියක් ඒ චරිතවල විද්යමාන යි. අපි උදාහරණයක් විදිහට එක කාරණයක් ගත්තොත් ඒ චරිත ලෝක සම්මතයට අනුව නෙවෙයි ලෝක සම්මතයට විරුද්ධ ව වැඩ කරපු වැඩ කරන චරිත.”
“ඉතින් සර් ලෝක සම්මතයට විරුද්ධ වෙන එක සමාජය සලකන්නෙ වරදක් විදිහටනෙ.”
“ඔව් දුව, ඒක එහෙම වෙන්නෙ අද දවසෙ විතරක් නෙමෙයි. ජාතිය - කුලය තකන සමාජයක් ඉදිරියෙ ඒවට ව්යාජ විදිහට නෙමෙයි, හදවතින් බුද්ධියෙන් විරුද්ධ වෙලා වැඩ කරන එක, ඒවා හිස් මුදුනින් පිළිගන්න මනුෂ්යයන් ඉන්න සමාජයක් වරදක් විදිහට ගන්න පුළුවන්. ඉතින් ඒකනෙ බුදු හාමුදුරුවන්ට ගල් පෙරළුවෙ. යේසුස් වහන්සෙ කුරුසෙක තියලා ඇණ ගැහැව්වෙ. සොක්රටීස්තුමාට වහ දුන්නෙ. හැබැයි අමතක කරන්න නරකයි අපි, මේවට මුල් උනේ බහුතර ජනතාව නෙමෙයි බලය අතේ තියාගෙන හිටිය අල්පතරයක් කියන කාරණයත්.”
“සර් කිව්ව එක හරි. සම්භාව්ය චරිතවත් සම්භාව්ය නිර්මාණත් සම්භාව්ය ලේඛනත් එක රටකට එක භාෂාවකට එක යුගයකට සීමා කරන්න බැහැ. සර්ගෙ මේ දිනපොතේ ලියලා තියෙනවා එහෙම චරිත ගැන, එහෙම නිර්මාණ ගැන, ඒ විතරක් නෙමෙයි එහෙම ප්රකාශත් තියෙනවා මේ සිංහල දිනපොතේ. ඒ අතරින් මට වැඩිය දැනිච්ච එකක් විතරක් මෙතෙන්ට සම්බන්ධ කරන්න ද සර්.”
ගඟුල්ට ඒ අවසරය ලැබුණේ වචනවලින් නොව ප්රසන්න නිහඬතාවකිනි. අනතුරුව ඇසුණේ සහන් සිය දිනපොතෙහි ලියා ගෙන තිබූ මක්සිම් ගෝර්කි නම් මහා සාහිත්යධරයාගේ අම්මා නම් විශ්ව කීර්තිමත් නවකතාවේ එන හෘදයග්රාහී අර්ථප්රදායී ප්රකාශයක් ගඟුල් කියවන හඬ යි.
“එකිනෙකා අවබෝධ කරගන්ට වචන ඕන නැහැ. එකම නඩයක් වගේ ජීවත් වෙනවා. හැම දෙනාගේම හදවත් තුළ රැව් දෙන්නේ එකම ගීතයක්. මේ හැම ගීතයක්ම උල්පත් වගේ ගලාගෙන ඇවිල්ලා එකම විශාල ගංගාවකට එකතු වෙනවා. ඒ ගංගාව ගලා ගෙන ගිහින් නිදහස් හා යහපත් ජීවිතය නමැති මහා සාගරයට වැටෙනවා.”
“සර්, අපි මේ වෙන කොට කාරණා තුනක් ගැන කතා කළා. දැන් තියෙන්නෙ හතරවෙනි කාරණේ. සර් ඒකට පාවිච්චි කළේ වත්තා කියන වචනෙ. අපි දැන් ඒ ගැන කතා කරමු.”
“ වත්තා කියන වචනෙ කිව්වෙ මම නෙමෙයි මිහිදිනී බුදු හාමුදුරුවො. ඒකෙන් අදහස් කරන්නෙ පිළිගත හැකි වචන කතා කරන එක. ඒක කෙනෙක් ළඟ තියෙන්න ඕන කරන උසස් ගුණයක්. බුදු හාමුදුරුවො ළඟ අඩුවක් නැතුව මේ ගුණය විද්යමාන උනා. උන් වහන්සේ ගිහි පැවිදි අපි කාටත් කිව්වෙ ඒ ගුණය තමන්ගෙ ජීවිතේ අංගයක් කරගන්න කියලා. ඒ ප්රකාශය තුළ ම තියෙනවා බොරුවට පැවැත්මක් නැහැ කියන එක. අපේ හික්කඩුවෙ සුමංගල නායක හාමුදුරුවන්ගෙ අධ්යාපන දර්ශනේ තියෙන එක වැදගත් කාරණයක් තමයි සත්ය කරුණු ඉගැන්වීම. උන් වහන්සෙ අපට කියලා තියෙන්නෙ තමන් දෙයක් හරිහැටි දන්නෙ නැත්නම් ශිෂ්යයන්ට අසත්ය කරුණු උගන්නන්නෙ නැතුව තමන්ගෙ මහලු වෙලා ඉන්න ගුරුවරයෙක් හොයා ගෙන ගිහින් හරි ඇත්ත දැනගෙන ඇවිත් උගන්නන්න කියලා. මේක ගුරුවරුන් විදිහට වැඩ කරන අපි තුන් දෙනාටම එක විදිහට අදාළ වෙන ප්රකාශයක්.”
“ඒක ඇත්ත සර්. ඒක තදබල විදිහට හිතට අරගෙන දැන් මම සර්ගෙන් ඉල්ල හිටින්නේ මේ සූත්රෙ එන පස්වෙනි කාරණේ පැහැදිලි කරන්න කියලයි.”
“පස්වෙනියට තියෙන්නෙ වචනක්ඛමෝ කියන කාරණය. ඒ කියන්නෙ අපට අනිත් අයගෙ වචන ඉවසන්න දරාගන්න පුළුවන් වෙන්න ඕනෙ කියන එක. මේක බුද්ධ චරිතය ආශ්රයෙන් එදා බොහොම හොඳට පැහැදිලි කළා විසුද්ධානන්ද හාමුදුරුවො. මන් හිතන්නෙ ගඟුල් ගුරු ජීවිතය නියෝජනය කරන ඔයගොල්ල අපි ළඟත් අනිවාරෙන්ම තියෙන්න ඕන ගුණයක් මේ. ඒ කියන්නෙ ගුරුවරයට පුළුවන් වෙන්න ඕනෙ ශිෂ්යයන් දරාගන්න. ඒ ගොල්ලන්ගෙ වචන ඉවසන්න. ඒ වගෙම ශිෂ්යයන්ට පුළුවන් වෙන්න ඕන ගුරුවරුන් දරා ගන්න ඒ ගොල්ලන්ගෙ වචන ඉවසන්න. ඔය දෙන්නටම නාගොල්ලගම ඉස්කෝලෙදි මේක ජීවන අද්දැකීමක් වෙච්ච බව මම දන්නවා.”
“සර් හිතන හැටියට මේ වචන ඉවසීම ගැන අපේ බුදු හාමුදුරුවන්ගෙ චරිතෙන් ගන්න තියෙන හොඳම උදාහරණෙ මොකක් ද?”
“මිහිදිනීගෙ ඒ ප්රශ්නෙට මට දෙන්න තියෙන උත්තරේ තමයි ආලවක දමනය. හැබැයි එතන අවශ්ය ම අවස්ථාවෙ වචන ඉවසනවා වගෙම කළ යුතු ම තැනදි ඒවා නොඉවසා ප්රතිචාර දැක්වීමත් තියෙනවා.”
“සර් ඔය කාරණේ තව ටිකක් පැහැදිලි කරන්නකො.”
“මෙහෙමයි දුව, බුදු හාමුදුරුවො ආලවක යක්ෂයගෙ නිවහනට යනවනෙ. හැබැයි ඒ මම අද ආලවක පරද්දනවා කියන හැඟීමෙන් නෙවෙයි ඔහුට පිහිට වෙනවා කියන මෛත්රීසහගත චිත්තයෙන් ගිය ගමනක්. ‘ශ්රමණය මෙහි එව’ කියලා ආලවක කියපු මුල් අවස්ථා තුනේදිම බුදුන් වහන්සෙ ඒකට අවනත වෙනවා. ඒ වචන ඉවසනවා. හැබැයි තුන්වෙනි අවස්ථාවෙ දි ඒකට ප්රතිචාර දක්වන්නෙ තමන් වහන්සෙ ඉඳගෙන ඉන්න ආසනයෙන් නැගිටින්නෙ වත් නැතුව. මේ වෙලාවෙ ආලවකට කේන්ති යනවා. එහෙත් දෙපාරක් ම තමාගේ වචනයට බුදුන් වහන්සේ අවනත වීම ගැනත් ආලවකට පොඩි හැඟීමක් තියෙනවා. ඒක පෙන්නන්නෙ නැතුව ආලවක කියන්නෙ ඔතනින් නැගිටලා නොගියොත් බුදුන් වහන්සෙව උස්සලා පරසක්වල ගහනවා කියලයි. ඒකට උන් වහන්සෙ හරිම ලස්සන උත්තරයක් දෙනවා මිහිදිනී.”
“සර් අපි ඒ ප්රකාශෙත් සම්බන්ධ කරමුකො මෙතනට.”
“බුදු හාමුදුරුවො කියන්නෙ ආලවකය ඔබට පමණක් නොව මා පරසක්වල ගැසිය හැකි කිසිවෙක් මිනිස් දෙව් නා පාතාල ආදි කිසිදු ලොවක නොදකිමි කියලයි. ආලවක මේ විදිහෙ වචනයක් අහන්නෙ තමන්ගෙ ජීවිතේ ප්රථම වතාවට. එයා මේකට දක්වන ප්රතිචාර සියල්ල නිෂ්ඵල වෙනවා. නරකින් බැරි නිසා ආලවකට සිද්ධ වෙන්නෙ හොඳින් බුද්ධ වචනය ඉවසන්න. ඒ ඉවසීමේ ප්රතිඵලය වෙන්නෙ ආලවක බුදුන් වහන්සේගෙ සරණ ගිය උපාසක චරිතයක් බවට පත් වීම.”
“ඔය වචන ඉවසීම ගැන සර්ටත් අද්දැකීම් ඇතිනෙ.”
“ඔව් ගඟුල්, ඒ ගැන ගොඩක් අද්දැකීම් තියෙනවා. ඒකත් වචන ඉවසීම වගෙම අවශ්යම අවස්ථාවලදි වචනවලට සුදුසු නිවැරදි ප්රතිචාර දැක්වීම ගැන කියවෙන කතාවක්. මේකට සම්බන්ධ වෙන්නෙ අපේ අය්යා. මම එතකොට පහේ පන්තියෙ. රුසියානු ප්රදර්ශනයක් තිබ්බා කොළඹ කලා භවනෙ. අපේ සමරෙ බාප්පත් එක්ක අය්යයි මමත් ගියා ඒක බලන්න.”
“එතකොට සර්ගෙ අය්යා අටේ පන්තියෙ නේද?”
“ඔව් ඔයා හරියටම කිව්වා. මොකද අය්යා මට වඩා අවුරුදු තුනකින් වැඩිමල්. දැන් අපි ප්රදර්ශනය බලනවා. තැනින් තැන ලණු ගහලා වෙන් කරලා තිබ්බා. මගෙ ජීවිතේ පළවෙනි වතාවට රූපවාහිනී යන්ත්රයක් කියන එකක් මම දැක්කෙ ඒ ප්රදර්ශනේ දී. සමරෙ බාප්පයි අය්යයි එක පැත්තක ප්රදර්ශනේ බලද්දි මම අනික් පැත්තට ආවා. එක තැනකදි මම ගහලා තිබිච්ච ලණුවකින් රිංගලා අනිත් පැත්තට යන්න හදද්දි දැවැන්ත රුසියානු ජාතිකයෙක් ඇවිත් මගෙ කමිසෙ කොලර් එකෙන් ඇදලා මාව අරගෙන මට නොතේරෙන භාෂාවකින් බණින්න ගත්තා. භාෂාව නොතේරුණාට මට තේරුණා මේ නං මට බණිනවා තමයි කියන එක. මොකද ඒ වචන පාවිච්චි කරපු සැර විදිහ නිසා. ඈත හිටපු අය්යා එතනට ආවෙ විදුලි වේගෙන්. එතකොටත් අපේ අය්යට තරමක් හොඳට ඉංග්රීසි කතා කරන්නත් පුළුවන්. අය්යා එදා කිව්වෙ මේක අපේ රට, මේ අපේ රටේ දරුවෙක් උඹලට දීලා තියෙන්නෙ මෙහෙ ප්රදර්ශනය කරන අවසරය මිසක් මේ රටේ දරුවන්ගෙ කමිසවලින් ඇදලා බණින්න පුළුවන් අවසරයක් නෙමෙයි කියලා. වැඩේ කියන්නෙ ඒ දැවැන්ත මනුස්සයා මේ අටේ පන්තියෙ පුංචි කොල්ලගෙ වචනවලට මෙල්ල උනා. මේ සිද්ධිය දැකපු ඒ අයගෙ ප්රධානියා කියලා හිතන්න පුළුවන් කෙනා එතෙන්ට ඇවිත් අපේ අය්යගෙන් සමාව ඉල්ලල මගෙ පැත්තට හැරිලත් තමන්ගෙ කණගාටුව ප්රකාශ කළා. ඒ වෙලාවෙ එතෙන්ට අපේ සමරේ බාප්පත් ආවා. බාප්පගෙනුත් සමාව ඉල්ලලා එයා මාධ්යවේදියෙක් බව දැනගෙන ටික වෙලාවක් විස්තරත් කතා කළා. ඊට පස්සෙ අපේ අය්යව පෙන්නලා ඇහැව්වෙ මේ පොඩි හාදයා ඔයාගෙ කවුද කියලයි. බාප්පා කිව්වෙ මේ මගෙ ඥාති පුත්තු දෙන්නෙක් කියලයි.”
“මට හිතෙන්නෙ සර්, අර සර්ට බැණපු රුසියානුකාරයා ටොල්ස්ටෝයිගෙ ගෝර්කිගෙ පුෂ්කින්ගෙ පොතක් වත් කියවලා තියා ඇහට දැකලවත් නැතුව ඇති.”
“සමහර විට එහෙම වෙන්න පුළුවන්. හැබැයි ඒ වෙන කොටත් අපේ අය්යා ඔයා ඔය නම් කියපු ලේඛකයන්ගෙ විතරක් නෙමෙයි තවත් රුසියානු ලේඛකයන්ගෙ පොත්වල සිංහල හරි ඉංග්රීසි හරි පරිවර්තන කියවල තිබුණා. මන් හිතන්නෙ අපේ බාප්පා අය්යව පෙන්න පෙන්න අර ලොකු රුසියානු මහත්තයට ඒ ගැනත් කිව්වා.”
“සර් ඔය සිද්දියෙන් මම ඉගෙන ගත්ත දෙයක් තියෙනවා මගෙ ජීවිතේට.”
“ඒ මොකක් ද මිහිදිනී?”
“අවශ්ය අවස්ථාවෙදි ඉවසීම වගෙම අවශ්ය අවස්ථාවෙදි නොඉවසා සුදුසු ප්රතිචාර දැක්වීම. අර රුසියානු ජාතිකයො දෙන්න ස්වරූප දෙකකින් පෙන්නුම් කළේ ඒක. සර්ගෙ අය්යගෙන් අපි ඉගෙන ගන්න ඕන දේ තමයි අවශ්යම මොහොතේ සුදුසු ඒ වගෙම නිවැරදි ප්රතිචාර දැක්වීම.”
“ඔය කාරණා දෙකම තියෙන රුසියානු නවකතාවක හොඳ සිංහල පරිවර්තනයක් කියවන්න ලැබුණා මේ මෑතකදි. ඒක වීක්තර් ගොල්යාව්කින් කියන රුසියානු ලේඛකයගේ නවකතාවක්. ඒක මගේ හොඳ තාත්තා කියලා සිංහලට පරිවර්තනය කරලා තියෙන්නෙ අපේ මල්රේණු කස්තුරිරත්න. ඒක ඔය දෙන්නත් කියවන්න ඕනෙ පොතක්. මල්රේණු දුන්න පොත අපේ ගෙදර ඇති. ඒක යනකොට අරන් යන්න. ඒ පොතේ මට වඩාත්ම දැනුණු දෙබසක් තියෙනවා. ඒක ඇති වෙන්නෙ මේ නවකතාවෙ ප්රධාන චරිතය විදිහට ඉන්න පේත්යා කියන හත්හැවිරිදි දරුවත් ලිවෙර්පූල් නමින් ඉන්න වැඩිහිටියත් අතරෙ. යුද්ධය හිතේ සතුට වඩවන විනෝද ක්රීඩාවක් විදිහට දැකපු පුංචි පේත්යා ඒ සම්බන්ධ අකාරුණික අද්දැකීම් ජීවිතයට සමීප වෙන කොට තේරුම් ගන්නවා යුද්ධය කියන්නෙ මිහිපිට නොපැවතිය යුතුම දෙයක් බව. පේත්යගෙ ප්රශ්නෙ තමයි ඇයි මිනිස්සු යුද්ධ කරන්නෙ කියන එක. වියපත් ලිවෙර්පූල් මගින් ලේඛකයා අපට කියන දේ හරිම වැදගත්.”
මේ මොහොතේ මිහිදීනී පැවසුවේ ඒ දෙය මේ සංකථනයට අනිවාර්යයෙන් ම එකතු කළ යුතු බව ය. සහන් ඊට ප්රතිචාර දැක්වූයේ හොඳ තාත්තා නවකතාවේ 129 වැනි පුටුවේ දෘශ්යමාන යථෝක්ත ප්රකාශය මෙසේ ඉදිරිපත් කරමිනි.
“යුද්ධය - සියලු මිනිසුන්ට අවාසනාව, යුද්ධය ඇරඹීම... හැබෑටම යන්තමින්වත් සිහිබුද්ධිය තිබෙනවා ද? නැහැ පුතේ යන්තමින්වත් සිහිබුද්ධිය තිබෙනවා නම් එය කිසිදාක අරඹන්නේ නැහැ....අනෙක මිනිස්සු-වඩාත්ම දියුණු ජීවීන් මේ මහා පොළොවේ...”
“සර්, යුද්ධය වර්ණනා කරන අයට ඊට වෙනස් ව ලෝකය දකින්න ඇහැක් දෙන ප්රකාශයක්නෙ ඒ. සර් මටත් මෑතකදි කියවන්න ලැබුණ තවත් පොතක් මම මේකට එකතු කරන්න ද? හැබැයි මේ භෞතික යුද්ධය ගැන නෙමෙයි. දරුවන්ට ළමා ලෝකය අහිමි කිරීම සඳහා වැඩිහිටියන් කරන යුද්ධය ගැනයි මේ මේ පොතේ තියෙන්නෙ. ඒක ලියලා තියෙන්නෙ සුරත් ද මැල්. පොතේ නම ළමුතු අමයා. බැලූ බැල්මට යොවුන් නවකතාවක් වගේ පෙනුණට මට හිතෙන්නෙ මේ පොතින් ඉගෙන ගන්න පාඩම් තියෙන්නෙ වැඩිහිටියන්ට. විශේෂයෙන් දෙමව්පියන්ට. දරුවන්ගෙ වචන ඉවසන්නෙ නැතුව ඒ වචනවලින් කියවෙන පණිවිඩය අඳුන ගන්නෙ නැතුව දරුවන්ට ප්රතිචාර දක්වන දෙමව්පියන්ට.”
“බලන්ඩ සර් අපි එක දෙයක් ගැන සාකච්ඡා කරන කොට තවත් කොයි තරන් තැන්වලට යන්න පාර කැපෙනව ද කියලා. සර් දැන් අපි ඊළඟ කාරණේට යමු ද?”
“ඒකට යන්න ඉස්සෙල්ල මේකටම අදාළ තවත් කාරණයක් තියෙනවා. මම ඒකත් කියලම ඉන්නම්. දවසක් ඔය කෙනෙක් බණින කොට වෙන අපේ ප්රතිචාර ගැන කියද්දි සුදු නංගි හරි වෙනස් කතාවක් කිව්වා. එයා ඇහැව්වෙ කෙනෙක් බණින කොට ඒවා වචන විතරක් කියලා හිතන්නෙ නැතුව ඇයි අපි අපේ හිත්වලට අරන් ඇඟෙන් කටින් ප්රතිචාර දක්වන්නෙ කියලයි.”
“ඒකත් සර් ලොකු තේරුමක් තියෙන කතාවක් අපි කාටත් වටින.”
“හයවෙනි කාරණේ තමයි ගම්භීරඤ්ච කථං කත්තා කියන එක. ඒ කියන්නෙ අපේ ජීවිතවලට ගැඹුරක් ගේන දේවල් කතා කරනවා කියන එක. මේ ගැන කතා කරද්දි බුදුහාමුදුරුවො කියලා තියෙන පුද්ගල චරිත තුනක් මතක් කළා අපේ විසුද්ධානන්ද හාමුදුරුවො. ඒ තමයි ගූථභාණී, පුප්ඵභාණී සහ මධුභාණී.”
“සර් ඒ පුද්ගල චරිත තුන පැහැදිලි කරගෙන ඉස්සරහට ගියොත් තමයි නේද හොඳ?”
“ගූථභාණී කියන්නෙ අසුචි වගේ ප්රිය නැති නපුරු කටුක රළු වචන කතා කරන කෙනාට. මෙහෙම චරිත කිසිම කෙනෙකුට ප්රිය වෙන්නෙ නැහැ. එදා අපේ හාමුදුරුවො කිව්වෙ එහෙම කෙනෙක් ළඟට මනුස්සයො විතරක් නෙමෙයි බල්ලෙක් පූසෙක් උනත් කිට්ටු වෙන්න කැමති නෑ කියලයි. පුප්ඵභාණී කියලා කිව්වෙ මල් වගෙ වචන කියන කෙනාට. ඒකත් හොඳ දෙයක්. ඒ උනාට හිතේ නපුරුකම තියාගෙන මතුපිටින් විතරක් මල් වගේ වචන කතා කරන එකේ තේරුමක් නැහැ. එහෙම මිනිස්සුත් ඉන්නවනෙ අපි අතරෙ. හාමුදුරුවො කිව්වෙ මේ අතරින් වැදගත් ම කෙනා මධුභාණී කියලයි. මේකෙන් අදහස් වෙන්නෙ මිහිරිකමත් එක්ක ගැඹුරක් අර්ථයක් තියෙන දේ කතා කරන කෙනා. අපි ආදර්ශෙට ගන්න ඕනෙ චරිතෙ තමයි ඒ.”
“සර් මට ඉඩ දෙනවනං මම මගෙ ළඟ මේ වෙලාවෙ තියෙන පොතකින් මධුර වචන කුලකයට අයිත් කරන්න පුළුවන් ගැඹුරක් අර්ථයක් වගෙම ජිවිතවලට දැක්මක් එකතු කරන ප්රකාශයක් කියන්න ද?”
“ඇයි දුවේ මට ඉඩ දෙනව ද කියලා අහන්නෙ. ඒ පොත ගැන ඒකෙ තියෙන අදහස ඔයාගෙ වචනවලින් කියලම කියවන්නකො ඒක අපිට.”
“සර්, මේ අපේ පරම්පරාවට අයිති ලේඛිකාවකගෙ පොතක එන ප්රකාශයක්. ලේඛිකාව ධරණි උපේකා වීරසේකර. එයා සිංහලෙන් වගෙම ඉංග්රීසියෙනුත් ලස්සනට ලියන්න පුළුවන් කෙනෙක්. ඒ වගෙම කිවිඳියක් වගෙම දැන් අපිට එයාව නවකතාකාරියක් කියලත් හඳුන්වන්න පුළුවන්. එයා මෑතක ලියනවා නවකතාවක් ත්ැ්ර ්බා ඔැ්රි කියලා. විවිධ රටවලින් ඇවිත් එකම විශ්වවිද්යාලෙක ඉගෙන ගන්න තරුණ ප්රජාවක් ගැන කියවෙන කතාවක් මේ. මේ විදේශීය ශිෂ්ය කණ්ඩායම වෙනුවෙන් පේරාදෙණිය විශ්වවිද්යාලෙ පැවැත්වෙනවා වැඩමුළුවක්. මේකෙදි සියලු දෙනා පිළිගැනීමේ කතාව කරන්නෙ ප්රභාෂ් සමරනායක කියන තරුණ ශිෂ්යයා. එයා කියනවනෙ අපි ලෝකයේ විවිධ රටවල් විවිධ ජාතීන් ආගම් නියෝජනය කළාට අපිට තියෙන්නෙ එකම හද රිද්මයක් කියලා. ඒ වගෙම අපට ඇත්තේ එකම ලෙයක් කියලා අපි එකම මානව පවුලක සාමාජිකයො කියන කාරණෙත් එයා අවධාරණ කරනවා.”
“ඉතින් ළමයො අපටත් ඇහෙන්න කියවන්නකො ඔය පොතේ ඔය අදහස තියෙන තැන.”
මිහිදිනී එයට ප්රතිචාර දැක්වූයේ යථෝක්ත ප්රකාශයට මෙසේ සිය කටහඬ එකතු කරමිනි.
Here
we can see our brothers and sisters from various countries representing Asia,
Africa, Europe, North and South America. I believe that this is a great
opportunity one can have in his life time to blend your ideas with the people
from different parts of the world. We are different from nationality, class,
cast, religion, gender and skin colour but just keep your palm on your chest
and feel your heart beating.
මිහිදිනී, ඔයා බලලා ඉවර නම් ඔය පොත මටත් දෙන්න කියවන්න. මන් ධරණිව අඳුනගෙන ඉන්නෙ හොඳ කවි ලියන තරුණ කිවිඳියක් හැටියට. බැලුවහම මේ කෙල්ලට කවි විතරක් නෙමෙයිනෙ ලියන්නත් පුළුවන්නෙ. කෙල්ලගෙ සෙල් නම්බර් එකත් ඇති මන් ළඟ. මන් ඔය පොත කියවල ම එයාට කතා කරන්නම්.
”සර් හත් වෙනි කාරණේ නෝ වට්ඨානෙ නියෝජයේ කියන එක. අපි දැන් ඒ කාරණේට යමු.“
“ඒකෙන් කියවෙන්නෙ කෙනෙක් නොමගට යොදවන්නෙ නැතුව යහපතේ යොදවනවා කියන එකනෙ. ඒක අපි කාගෙත් වගකීමක්. ඒ කියන්නෙ අපේ භික්ෂූන් වහන්සේලගේ, අනිකුත් ආගම් නියෝජනය කරන පූජක පක්ෂයෙ, රටක දෙමව්පියන්ගෙ, ගුරුවරුන්ගෙ, දේශපාලකයන්ගෙ මේ කී නොකී හැම කෙනෙක් ම කරන්න ඕන දේ තමයි තමන් ජීවත් වෙන සමාජෙ ඉන්න අය යහපතේ යොදවන එක, නොමග නොයවන එක. සියලු ශාස්තෲන් වහන්සේලගේ විසල් සමාජ මෙහෙවර උනෙත් ඒකමනෙ.”
“එහෙනං සර් ජාති - ආගම් - පක්ෂවලට බෙදිලා කුලල් කා ගන්න තැනට වැඩ සලසන කෙනා කරන්නෙ මුළු සමාජයම නොමග යැවීමක්නෙ.”
“මෙතනට එහෙම අය සම්බන්ධයෙන් වැඩ සලසන කියන වචනෙ පාවිච්චි කරන එක සුදුසු නැහැ. මොකද ඒ අය කරන්නෙ වැඩ සැලසීමක් නෙමෙයි වැඩ වැනසීමක් නිසා.”
“හරි සර්, මීට පස්සෙ ඒ ජාතියෙ අය ගැන කතා කරද්දි මම වැඩ සලසන කියන වචනෙ නෙමෙයි වැඩ වනසන කියන වචනෙ පාවිච්චි කරන්නම්.”
“එහෙම නම් අදට අපි මෙතනින් නතර කරමු. මම ලෑස්ති වෙන්නම් අර පොත දොරට වඩින වැඩේට යන්න. යන ගමන් තව වැඩක් තියෙනවා කතා කරගන්න.”
මෙසේ පවසා සහන් යටකී ගමනට සූදානම් වීම සඳහා ගියේ ය.
“සර් මොකක් ද දන්නෙ නැහැ නේද තවත් වැඩක් ගැන කතා කරගන්න තියෙනවා කිව්වෙ.”
“මම හරියට ම දන්නෙ නැහැ. ඒත් මිහිදිනී මට අනුමාන කරන්න පුළුවන්.”
“ඉතින් අගය කරන් නැතුව මටත් කියන්කො.”
“සර් පසුගිය දවසක කිව්වා දවස් දෙකක් මොනරාගල නැවතිලා එහෙ ඉස්කෝලෙ පහක කරන කලා සාහිත්ය වැඩ සටහන් ගැන. එයින් දෙකක විදුහල්පතිලා හැටියට වැඩ කරන්නෙ සර්ලගෙ මැඩම්ලගෙ ශිෂ්යයො. ඒ කියන්නෙ අපේ ජ්යෙෂ්ඨයො. එක ඉස්කෝලෙක සංගීත විෂය බාර ගුරුවරිය ඒ කියන්නෙ මාත් අඳුරන සුදර්ශි අක්කා. මට හිතෙන හැටියට එයා තමයි මේ ඉස්කෝල පහ ම සම්බන්ධ කරන කෙනා වෙන්නෙ. තව ඉස්කෝලෙක ඉන්න නිශාන්ත අය්යා කියන්නෙ ශිෂ්ය කාලෙ ඉඳලම සර්ලගෙ ඇසුර ලබපු කෙනෙක්. එයා සියඹලාණ්ඩුවෙ. තව ඉස්කෝලයක් තියෙන්නෙ බඩල්කුඹුරෙ. මන් හිතන්නෙ මටත් සර්ලා එක්ක ඒ ගමන යන්න ලැබේවි.”
“ඒ කියන්නෙ මම නැහැ.”
“කවුද වස්තුවෙ ඔයා නැහැ කිව්වෙ. මම යනවා කියන්නෙ ඔයත් යන එක තමයි. ඒ විතරක් නෙමෙයි අපේ මැඩම්, මැඩම්ගෙ නංගි, අපේ හසිත්, අපේ සදසි එහෙමත් යනවා. අපි කාටත් කරන්න වැඩ කොටසකුත් තියේවි ඒ වැඩසටහන්වල.”
“තාම අපට කියලත් නැහැ. ඒ වගෙම සර් කතා කරන්න ඉන්නෙ වෙන දෙයක් ද දන්නෙත් නැහැ. ඔයා දැන් තියා කතා කරන්නෙ ඒ ගමන යන ඒ වැඩවල කොටසක් කරන්න වෙන කෙනෙක් හැටියටනෙ.”
“ඔව් ඔයා බලාගෙන ඉන්නකො මොකක් ද සර් අපට කියන්නෙ කියලා.”
“ගඟුල් අද හසිත්ලා එනකොට ටිකක් රෑ වෙනවා. කතා කරගත්ත විදිහට අපි දෙන්නත් එක්ක යමු ඔය දෙන්නත්. අපි එන ගමන් අපේ මිහිදිනීව බස්සමු එයාගෙ නවාතැනින්.”
“සර් මන් ගන්න ද වාහනේ.”
“හරි ගඟුල් මෙන්න යතුර. ඒක බොහොම හොඳ යෝජනාවක්.”
මොනරාගල ගමන පිළිබඳ සාකච්ඡාව මතු වූයේ යන අතරමගදී ය.
”ගඟුල්, මේ මාසෙ 28, 29 දවස් දෙක මොනරාගල ඉස්කෝල පහක වැඩ සටහන් කරන්න යොදාගෙන තියෙන්නෙ. ඒ ඒ ඉස්කෝලවල අපි දන්න හඳුනන අය හිටියට මේ පහම එකට එකතු කරන සම්බන්ධීකාරිකාව වෙන්නෙ ඔයගොල්ලන්ගෙ ජ්යෙෂ්ඨ අක්කා කෙනෙක් තමයි.“
”වැඩේ තියෙන්නෙ මොනරාගල නම් ඒ අපේ සුදර්ශී අක්කා වෙන්න ඕන සම්බන්ධීකාරිකාව.”
“ඔයා හරි අපේ සුදර්ශී තමයි. ඉගෙන ගන්න කාලෙ ඉඳලම සංගීත ගුරුවරියක් වෙන්න ප්රාර්ථනා කරපු ශිෂ්යාවක් විදිහට ඉන්දැද්දිම අර අපේ විශාකා දිසානායකගෙ ගුරු ජීවිතය ගැන ලියපු කවි ටික මෙහෙ කලා උළෙලවල්වලදි ගායනා කරපු, ඒ දුෂ්කර ජීවිත දරුවන්ගේ ජීවිතවලට කවදා හරි පොද වැස්සක් ව වැගිරෙමි මේ ගම් දොරට කියපු අපේ සුදර්ශි තමයි ඒ. ඔය දෙන්නත් කැමති ද මේ ගමනට සම්බන්ධ වෙන්න.”
“මම නම් එක පයින් කැමතියි සර් එන්න. ඒත අපේ මිහිදිනී කැමති වෙයි ද දන්නෙ නැහැ. අනිත් එක සර් ඔය ගමනට මෙයාගෙන් වැඩකුත් නැහැ නේද?”
ගඟුල් එසේ පැවසුවේ රිය පදවන ගමන් පිටුපස හැරී හොරෙන් මිහිදිනී දෙස බලමිනි. මිහිදිනී ඊට සිය විරෝධය පළ කරන ආදරණීය රැවුමකින් ප්රතිචාර දක්වද්දී ආචාර්ය පත්නියගේ විරෝධය පෙරළුණේ වචන බවට යි.”
“මොකද මේ කෙල්ලගෙන් වැඩක් නැත්තෙ. මේ කෙල්ලව හළලා ආවොත් මම ඔයගොල්ල එක්ක එන්නෙ නැතුව මිහිදිනිත් එක්ක එනවා බස් එකේ. ඊළඟට ඔයගොල්ල යන ඉස්කෝල පහටම එනවා. මොකද ඔය ඕන තරන් කොළඹින් බස් තියෙන්නෙ මොනරාගල යන. ඒ විතරක් නෙමෙයි ඒ හැම වැඩසටහනකදිම ගඟුල් කතා කරන කොට මම මේ කෙල්ලත් එක්ක එකතු වෙලා හූ තියනවා.”
මිහිදිනී ගඟුල්ගේ පිටට සෙමින් පහර ගසමින් ගුරු පත්නියගේ අදහස අනුමත කළා ය.
“හැබැයි ඒකත් ජාති වැඩේ. අපේ වැඩ සටහනට විශ්වවිද්යාල ආචාර්යවරියකුයි පාසල් ගුරුතුමියකුයි හූ කියන එක. ඒක මොනරාගල දිස්ත්රික්කෙටම අපූරු අද්දැකීමක් වේවි නැද්ද ගඟුල්.”
සහන් සිනාසෙමින් එසේ පැවසුවේ මේ පවිත්ර හාස්යයේ තමා ද කොටස්කරුවකු බවට පත් වෙමිනි. අනතුරුව සහන් කතා කෙළේ ය.
”හැබැයි දෙන්නට ම දැන්ම ඉඳලා වැඩ සැලසුම් කරගන්න වෙයි මේ ගමන එනව නම්. මොකද මේ මාසෙ 28, 29 කියන්නෙ බ්රහස්පතින්දා සිකුරාදා දවස් දෙක නිසා.“
”සර් අපිට පුළුවන්. අපි අනික් වැඩවලට බාදාවක් නොවෙන විදිහට වැඩ සැලසුම් කරගන්නම්.”
දෙදෙනා වෙනුවෙන් ම එසේ පිළිතුරු දුන්නේ ගඟුල් ය.
“සර් මට තියෙනවා තවත් යෝජනාවක් කරන්න.”
“ඒ මොකක් ද මිහිදිනී?”
“සර් දැන් අපි දවස් දෙකක් ම රෑ මොනරාගල නවතිනවනෙ. ඉත්න් අපට පුළුවන් සර්ගෙ දිනපොත් ඇසුරින් ලියන දේට ඒ දවස්වල හවස් කාල යොදා ගන්න.”
“දුවගෙ අදහස නම් හොඳයි ඒත් මට සැක ඕකට අපිට වෙලාවක් එයි ද කියන එක.”
“ඇයි සර් අපිට වෙලාව තියෙනවනෙ.”
“වෙලාව තියෙන එක ඇත්ත දරුවො. ඒ උනාට අපි ඇවිත් ඉන්නවා කියලා ආරංචි උනාම අපේ ආදි ශිෂ්යයො එනවනෙ තමන්ගෙ දරුවොත් එක්ක අපිව බලන්න. ඒකයි ඔය ඔයගොල්ලන්ගෙ සර් ඔහොම කියන්නෙ.”
එසේ පැවසුවේ ගුරු පත්නිය යි.
“වෙලාව තියෙන එක ඇත්ත දරුවො. ඒ උනාට අපි ඇවිත් ඉන්නවා කියලා ආරංචි උනාම අපේ ආදි ශිෂ්යයො එනවනෙ තමන්ගෙ දරුවොත් එක්ක අපිව බලන්න. ඒකයි ඔය ඔයගොල්ලන්ගෙ සර් ඔහොම කියන්නෙ.”
එසේ පැවසුවේ ගුරු පත්නිය යි.
“ඒ උනාට සර් අපි 86 දිනපොත් තුනවත් අරගෙන යමු. ඉඩ ලැබෙන විදිහට අනික් වැඩ අතරෙ ඒකත් කරමු.”
“ඔන්න කතාවෙන් කතාව අපි මහවැලි කේන්ද්රෙට ආවා. අපේ ලේඛිකාවගෙ සමකාලීන කොල්ලො කෙල්ලො තමයි මට වැඩිපුර ඉන්නවා පේන්නෙ.”
සහන් එසේ පැවසුවේ ගසක් යට හිඳ කතා කරන පිරිසකට අත දිගු කරමිනි.
“අන්න බලන්න ඔයාව දැකලා මේ පැත්තට කඩාගෙන බිඳගෙන එන්නෙ කවුද කියලා.”
සහන් එවදන් පවසන මොහොතේ එතනට දිව ආ එක් තරුණියක් කෙළේ පළමු ව ගුරු පතිනියට වැඳ ඇය වැළඳ ගැනීම ය. අනතුරුව ඇගේ ලය මත හිස හොවා හැඬීම ය. ගඟුල් ඇතුළු පැමිණි පිරිස එදෙස බලා සිටියේ හැඟුම්බර ව ය. මේ මොහොතේ සහන් පහත් හඬින් ගඟුල්ට සහ මිහිදිනීට මෙසේ කීවේ ය.
“ඔය ළමයා තමන්ගෙ ප්රේම සම්බන්ධෙ බිඳිලා දිවිනසා ගන්න ගිය වෙලාවෙ ඔයගොල්ලන්ගෙ මැඩම් තමයි ඔය ළමයව අපේ ගෙදර එක්ක ඇවිත් සතියක් තියාගෙන බලා ගත්තෙ. ළමයගෙ ශිත සන්සුන් උනාට පස්සෙ තමයි අපි ඔය දරුවව එයාගෙ දෙමව්පියන්ට බාර දුන්නෙ. පස්සෙ මෙයාව තේරුම් ගත්ත හොඳ කොල්ලෙක් හම්බ වෙලා බැන්දා. දැන් එයා ගුරුවරියක් මේ පළාතෙම ඉස්කෝලෙක උගන්නන. ඒ වගෙම දරු දෙන්නෙක්ගෙ අම්මා. මම ඔයගොල්ලන්ට මේ කාරණේ කිව්වෙ ඔයගොල්ලන්ගෙ ගුරු ජීවිත කාලෙ දි මෙහෙම අද්දැකීම් ලැබෙන්න පුළුවන් නිසා.”
“සර්ගෙ ඔය කතාවෙ තියෙනවා ඔහොම මොහොතක අපි කරන්න ඕන දෙයත්.”
එසේ පැවසුවේ මිහිදිනී ය.
“අපි දරුවනේ ටිකක් මෙහෙට වෙලා ඉඳලා ඒ දෙන්නට කතා කරගන්න ඉඩ දෙමු. මට තවත් දේකුත් මතක් වෙනවා මේ වෙලාවෙ. ඔය කෙල්ල උපාධිය අරන් යන දවසෙ ඒ අයගෙ කණ්ඩායම තමන්ගෙ ගුරුවර ගුරුවරියන්ට පොඩි සංග්රහයක් ලෑස්ති කරලා තිබ්බා. එදා මේ කෙල්ල කතාවකුත් පැවැත්තුවා. තමන්ට උගනවපු සියලුම ගුරුවරුන්ට ආචාර කරලා මෙයා ඔයාගෙ මැඩම් දිහාට හැරිලා කිව්වනෙ අද මම ජීවත් වෙන්නෙ මේ මැඩම් නිසා කියන එක ප්රසිද්ධියෙම. ඊට පස්සෙ අපේ මේ මැඩම්ලා විශ්රාම යන දවසක කියන්න ඕනෙ ගීතය මම අද කියනවා මගෙ ආදරණීය ගුරුවරුන්ට චිර ජීවනය ප්රාර්ථනා කරලා ඊට කලින් අපි විශ්වවිද්යාලෙන් යන නිසා. එහෙම කියලා එක ගීතයක් බොහොම හැඟුම්බර විදිහට කිව්වා. කියන අතරෙ කෙල්ලට ඇඬෙනවා. ඇඬීම නවත්තල ආයෙත් කියනවා.”
“මොකක් ද සර් ඒ ගීතෙ.”
“ගඟුල් ඔයාගෙ ෆෝන් එකෙන් ඒ ගීය අහලා අපි වැඩ සටහනට යමු. මේක ගුරු ගීතයක්. මේ ගීතය ලියලා තියෙන්නෙ කිරම සුමංගල හාමුදුරුවො. සංගීතවත් කරලා ගායනා කරන්නෙ මේ වෙන කොට සංගීත ලෝකෙ නමක් දිනාගෙන ඉන්න අපේ ම ආදි ශිෂ්යාවක්. ඒ තමයි විශාරද මනෝරී උග්ගලගේ. අපි අර දෙන්නා එනකන් මේ සින්දුව අහලා මේ උත්සවේට සම්බන්ධ වෙමු.”
අනතුරුව ගඟුල් සිය ජංගම දූරකථනය ඔස්සේ ඇසෙන්නට සැලැස්වූයේ එසොඳුරු ගුරු ගීතය ය
සුවහසක් හද කුසුම්
බඹ ලොවින් නෙලා ගෙන
මහ බඹුන් තව මවක් මැව්වා
ලක් මවගෙ සිව්කොණින්
පැමිණි දූ පුත් නමින්
ඈ සෙනෙහෙ කෙම්බිමක් තැනුවා
ගුරු ගෙදර අපට සිටි අම්මා
අවිදු දුක ගණ අඳුර මුණ ගැසෙන හැම තැනම
සඳ මඬල ඒ අසල උන්නා
පොවා සිප් කිරි නිමල ඔවා මිණි දී හදට
ඇගේ නෙත අපේ හිස තැබුවා
ගුරු ගෙදර අපට සිටි අම්මා
සිප් සයුරෙ මග නොමග
නොදැන සිටි පරපුරට
පහන් ටැඹ වී පාර පෙන්නා
බැස ගියත් ගුරුතරුව
මියේවි ද ඒ එළිය
සමනළත් හිස නමා වැන්දා
ගුරු ගෙදර අපට සිටි අම්මා
ගුරු ගෙදර නුඹයි අපෙ අම්මා
